De Belgische bossen*

Het bos
Ons grondgebied bestaat voor een groot deel uit bossen. Het bos vervult 4 belangrijke dynamische functies ten dienste van de maatschappij :

  • economisch : door de productie van hout schept het bos talrijke jobs op het terrein en aan de afnemerzijde (zagerij, papier, panelen,...),
  • ecologisch : het bos herbergt een grote biodiversiteit, beschermt de bodem tegen erosie, en heeft een positief effect op de cycli van water en lucht door de aanmaak van zuurstof en als koolstofput,
  • maatschappelijk : het bos verwelkomt al wie op zoek is naar zuivere lucht en ruimte, het is een leefplaats voor iedereen : wandelaars, vissers, jagers,...
  • landschappelijk : het bos brengt structuur in ons landschap.

Bosoppervlakte
Vandaag beslaan de Belgische bossen 22% van het nationale grondgebied, oftewel 700.000 ha, verspreid over de 3 gewesten van het land :

  • 78 % in het Waalse Gewest, in het zuidelijke landsgedeelte
  • 21 % in het Vlaamse Gewest, in het noorden
  • 1 % in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest, in het centrum.

In 150 jaar is de bosoppervlakte met 25% toegenomen!

Verdeling van de boomsoorten in de Belgische bossen

Eigenaars en beheerders
Het privébos
De Belgische bossen zijn voor het merendeel eigendom van parti-culieren: 58 %. Met een gemiddelde oppervlakte van 2,5 ha per eigenaar en meer dan 100.000 eigenaars wordt het privébos gekenmerkt door een sterke versnippering en een grote verscheidenheid van eigenaars. Deze privébossen worden ofwel rechtstreeks beheerd door hun eigenaars, ofwel door een beheerder of een coöperatieve vennootschap die zij hebben gekozen.
Het beheer wordt geregeld door een specifieke wetgeving :

  • de Code forestier in het Waalse Gewest
  • het Bosdecreet in het Vlaamse Gewest.

Het openbare bos
De openbare eigendommen nemen 42 % van de bosoppervlakte in : het gaat om overheidsbossen die toebehoren aan de Gewesten (11%), hun gemeenten (28%) en provincies, penbare centra voor maatschappelijk welzijn en kerkfabrieken (3%). 
Deze bossen vallen onder de boswetgeving en worden beheerd door de bosbouwadministratie :

  • het Département de la Nature et des Forêts (DNF) in het Waalse Gewest
  • het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) in het Vlaamse Gewest
  • en het Brussels Instituut voor Milieubeheer (BIM) in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest.

Boomsoorten en bosbouw
Gezien de diversiteit van de ondergrond (zand, leem, klei) en het klimaat (0 tot 700 m hoogte, 700 tot 1.400 mm neerslag) kunnen er veel boomsoorten groeien op ons grondgebied.
Het volume op stam bedraagt in totaal 140 miljoen m³, dit is een gemiddelde van 225 m³/ha. Met een gemiddelde groei van 6,5 m³/ha/jaar en het kappen van 4 miljoen m³ per jaar ligt de exploitatie iets lager dan de biologische productie. Onder de verschillende toepassingen van in België geproduceerd hout vermelden we
de stijging van het volume hout voor verwarming, dat geraamd wordt op 700.000 m³.


Fauna
Van de grote dieren in onze bossen is enkel de ree aanwezig op heel het grondgebied. De herten- en everzwijnpopulaties zijn te vinden in het zuiden van het land, waar in enkele zones ook steenschapen en damherten hun habitat hebben.
Deze populaties hebben zich de laatste jaren sterk uitgebreid :

  • 54.000 reeën (waarvan 20.000 in Vlaanderen),
  • 25.000 everzwijnen,
  • 11.000 herten, hindes en kalfjes.

In 30 jaar zijn de ree- en hertenpopulaties verdubbeld, terwijl het aantal everzwijnen is verdrievoudigd!
Deze sterke aanwezigheid kan op sommige plaatsen aanzienlijke schade toebrengen aan bossen (herten) en landbouwgronden (everzwijnen).

Fiscaliteit en hulp aan het bos
De bosbouw wordt belast via een forfaitaire grondbelasting, ongeacht of men al dan niet hout verkoopt. Deze belasting wordt geïnd op twee niveaus, op basis van het kadastrale inkomen:

  • de onroerende voorheffing
  • de personenbelasting.

Sinds 2008 en in aansluiting op de publicatie van een nieuw boswetboek (Code Forestier) moeten in Wallonië geen successie- en schenkingsrechten meer worden betaald op de bestanden, maar enkel nog op de bosgronden.

In Vlaanderen werden de successie op zowel gronden als bestanden geschrapt voor bomen en bossen die beheerd worden volgens de criteria van « duurzaam bosbeheer », of deel uitmaken van het “Vlaams Ecologisch Netwerk”. Het Vlaamse Gewest verstrekt ook specifieke hulp voor bepaalde beplantingen, de opstelling van uitgebreide beheerplannen en de openstelling van de wegen voor het publiek.

Natuurbehoud
Het Europese netwerk Natura 2000 bestrijkt in België 221.000 ha in Wallonië en 136.000 ha in Vlaanderen, dit is in totaal 357.000 ha of 13% van het nationale grondgebied.
Volledige of beheerde natuurgebieden zijn verspreid over heel het land. In het Waalse Gewest beslaan deze natuurreservaten ongeveer 10.000 ha.

Boscertificatie
DE KBBM steunt de PEFC-certificatie, het meest gebruikte certificatiesysteem ter wereld (224.000.000 ha begin 2011, oftewel 70 % van de wereldwijde gecertificeerde oppervlakte). In Wallonië heeft 51% van de bosoppervlakte (oftewel 281.000 ha) een PEFC-certificaat. Daarnaast hebben al 310 Belgische bedrijven hun controleketen laten certificeren door PEFC. De FSC is eveneens aanwezig en bestrijkt 15.000 ha in het Vlaamse Gewest.


Bos en CO2
Het Belgische bos slaat ongeveer 480 miljoen ton CO2-equivalent op (houtbiomassa, dood hout en bovenste grondlaag). Door het onttrekken van CO2 compenseert het bos de jaarlijkse uitstoot van 800.000 auto’s!
De belangrijkse troef van hout inzake CO2 is evenwel zijn functie als vervangproduct. Hout dat wordt gebruikt in de bouw, de meubilering,... komt in de plaats van producten zoals pvc, beton of aluminium, die veel meer « energie verslinden » in termen van productie. Hetzelfde geldt voor hout dat fossiele brandstoffen vervangt als energiebron.

 

Download het document op de Belgische bossen

* cijfers 2011